دانشگاه تهران نشریه علوم زیستی ورزشی 2008-9325 مقالات آماده انتشار 2026 04 12 Investigating Stress Markers in Adolescents: Emphasis on the Role of Physical Activity in Modulating Cortisol and Salivary Aalpha- بررسی نشانگرهای استرس در نوجوانان: تاکید بر نقش فعالیت بدنی در تعدیل کورتیزول و آلفا آمیلاز بزاقی 106485 10.22059/jsb.2026.406548.1690 FA میترا خادم الشریعه استادیار گروه علوم ورزشی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران. 0000-0003-4422-8093 مرضیه السادات آذرنیوه استادیار گروه علوم ورزشی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. سیدعلیرضا توکلی خورمیزی دانشجوی دکتری فیزیولوژی ورزشی، گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکده علوم ورزشی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار،خراسان رضوی، ایران / دبیر Journal Article 2025 11 19 Introduction: Changes in adolescents’ lifestyle have posed serious challenges to their physical and mental health. Therefore, the aim of this study was to investigate the effect of different levels of physical activity on salivary stress biomarkers (cortisol and salivary alpha-amylase (sAA)) in adolescents. Methods: In this descriptive cross-sectional study, 60 adolescent boys aged 14–16 years from District 1 of Yazd were voluntarily selected through simple random sampling and divided into three groups of inactive, active, and athletic (n=20 each) based on Baecke Physical Activity Questionnaire scores. Morning saliva samples (8–9 a.m.) were collected to control for circadian fluctuations and cortisol and sAA concentrations were measured using ELISA kits (DiaMetra, Italy for cortisol; Eastbiopharm, China for sAA). Data were analyzed using one-way ANOVA followed by Bonferroni and James-Howell post-hoc tests in SPSS version 16 (significance level p ≤ 0.05). Results: The results revealed that cortisol (p = 0.004) and sAA (p < 0.001) levels were significantly lower in the athletic and active groups compared to the inactive group, with the greatest reduction observed in the athletic group. Conclusion: Regular physical activity, especially at high levels, can significantly reduce salivary stress biomarkers (cortisol and sAA) through modulation of the HPA axis and autonomic nervous system, and serves as an effective non-pharmacological intervention to reduce stress and promote mental health in adolescents. مقدمه: دگرگونی در سبک زندگی نوجوانان، چالش‌های جدی را برای سلامت جسمی و روانی آن‌ها به همراه دارد. لذا هدف از این مطالعه بررسی تأثیر سطوح مختلف فعالیت بدنی بر بیومارکرهای استرس بزاقی (کورتیزول و آلفا-آمیلاز بزاقی (sAA) در نوجوانان بود. روش پژوهش: در این مطالعه توصیفی-مقطعی، 60 پسر نوجوان 14 تا 16 ساله از منطقه یک یزد به‌صورت داوطلبانه و با نمونه‌گیری ساده انتخاب شدند و بر اساس نمره پرسشنامه بِک (Baecke) به سه گروه غیرفعال، فعال و ورزشکار (۲۰ نفر در هر گروه) تقسیم شدند. نمونه‌های بزاقی صبحگاهی (۸-۹ صبح) به‌منظور کنترل نوسانات شبانه‌روزی جمع‌آوری و با روش الایزا کیت‌های (DiaMetra ایتالیا) و (Eastbiopharm چین ) غلظت کورتیزول و sAA اندازه‌گیری شد. داده‌ها با آزمون‌های آنووا و تعقیبی بونفرونی و جیمز-هاول در نرم‌افزار SPSS نسخه 16 تحلیل شدند (سطح معناداری 05/0 p≤). یافته‌ها: نتایج نشان داد سطوح کورتیزول (004/0= p) و الفا امیلاز بزافی (001/0< p)، در گروه‌های ورزشکار و فعال به‌طور معناداری کمتر از گروه غیرفعال بود و بیشترین کاهش در گروه ورزشکار مشاهده گردید. نتیجه گیری: فعالیت بدنی منظم به‌ویژه در سطوح بالا می‌تواند با تعدیل محور HPA و سیستم عصبی خودمختار، بیومارکرهای استرس بزاقی را به‌طور قابل‌توجهی کاهش داده و به‌عنوان یک مداخله غیر دارویی مؤثر در کاهش استرس و ارتقای سلامت روان نوجوانان به‌کار گرفته شود.